การจัดการความรู้ภูมิปัญญาผ้าทอของกลุ่มทอผ้าฝ้ายพื้นเมืองบ้านโพนทอง ตำบลเชียงกลม อำเภอปากชม จังหวัดเลย
คำสำคัญ:
การจัดการความรู้, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, ผ้าทอพื้นบ้าน, กลุ่มทอผ้าฝ้ายพื้นเมืองบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทพื้นที่บ้านโพนทอง ตำบลเชียงกลม อำเภอปากชม จังหวัดเลยและ 2) ศึกษากระบวนการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นผ้าทอกลุ่มทอผ้าฝ้ายพื้นเมืองบ้านโพนทอง ตำบลเชียงกลม อำเภอปากชม จังหวัดเลย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพในการศึกษา ประชากรเป้าหมายคือ สมาชิกกลุ่มทอผ้า พัฒนากร ผู้ใหญ่บ้าน และตัวแทนองค์การบริหารส่วนตำบลเชียงกลม จำนวน 15 คน ได้มาโดยวิธีการเจาะจง ใช้แบบสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง ประเด็นการสนทนากลุ่ม และประเด็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษา พบว่า 1) บ้านโพนทองเป็นหมู่บ้านในพื้นที่อำเภอปากชม จังหวัดเลย พื้นที่อยู่ติดกับประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มีแม่น้ำโขงกั้นระหว่างประเทศ ชาวบ้านมีอาชีพเกษตรกรรม ชาวบ้านบางส่วนร่อนทองในแม่น้ำโขง นับถือพุทธศาสนา มีภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านเกษตรกรรมการปลูกพืช ไม้ยืนต้น ฝ้าย และภูมิปัญญาด้านการทอผ้า 2) กระบวนการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นผ้าทอมี 7 ขั้นตอน ดังนี้ (1) ขั้นการบ่งชี้ความรู้และการกำหนดความรู้ด้วยการระบุตัวบุคคล เอกสารความรู้เกี่ยวกับฝ้าย (2) ขั้นการสร้างและแสวงหาความรู้ ด้วยการนำความรู้ที่อยู่ในตัวบุคคล จากเอกสารที่จัดระบบให้เหมาะสมกับการเรียนรู้และการแก้ปัญหา (3) ขั้นการประมวลกลั่นกรองและการจัดความรู้ให้เป็นระบบด้วยการพิจารณา แยกแยะตามความสำคัญ (4) ขั้นการจัดเก็บองค์ความรู้ให้เป็นระบบ ด้วยการจัดพิมพ์เป็นเอกสารประกอบภาพถ่าย 5) ขั้นการเข้าถึงความรู้ ด้วยการศึกษาเอกสาร (6) ขั้นการแบ่งปันและการแลกเปลี่ยนความรู้ ด้วยการเผยแพร่และการเปิดพื้นที่เรียนรู้ และ 7) ขั้นการเรียนรู้และนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ด้วยการทบทวนและพัฒนาผ้าทอให้สวยงาม
เอกสารอ้างอิง
กันทนา ใจสุวรรณ, ทรงศักดิ์ ปัญญา, สุรินทร์ มหาวรรณ์, นพรัตน์ สิทธิโชคธนารักษ์,วัชรี วีระแก้ว และ อำภา สมัครพงศ์พันธ์. (2564). รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาผ้าทอกะเหรี่ยง บ้านพะมอลอ ตำบลบ้านกาศ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 9(1), 27-38.
ณัฐณภรณ์ เอกนราจินดาวัฒน์. (2565). การจัดการความรู้ในการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและการทอผ้าไหมสีธรรมชาติของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น. วารสารรัชต์ภาคย์, 17(50), 232-246.
ดวงรักษ์ จันแตง. (2566). การจัดการความรู้การทอผ้าซิ่นน้ำอ่าง จังหวัดอุตรดิตถ์โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 15(1), 209-226.
ทัศนียา นิลฤทธิ์, สิริอนงค์ แยบดี และ ธีรพัฒน์ อิ่มบุตร. (2565). การจัดการองค์ความรู้กระบวนการผลิตผ้าไหมที่ได้รับแรงบันดาลใจจากพิธีกรรมพื้นบ้าน จังหวัดสุรินทร์. วารสารเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร, 4(2), 61-74.
ทัศวรรณ ธิมาคำ, รัตนา ณ ลำพูน และ ทรงศักดิ์ ปรางค์วัฒนากุล. (2554). การจัดการความรู้ภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนาเรื่อง การทอผ้ายกลำพูน. วารสารสารสนเทศศาสตร์, 28(2), 17-28.
ไทยโรจน์ พวงมณี และคชสีห์ เจริญสุข. (2565). รูปแบบการอนุรักษ์วัฒนธรรมบ้านหนองบัว อำเภอภูหลวง จังหวัดเลยสำหรับการจัดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน: ศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, 17(61), 7-16.
ไทยโรจน์ พวงมณี, อรทัย จิตไธสง และ ธนาพูน วงษา. (2566). แนวทางการพัฒนาศักยภาพกลุ่มทอผ้าฝ้ายพื้นเมืองบ้านโพนทอง อำเภอปากชม จังหวัดเลย. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 11(3), 178-190.
นิตยา สีคง และ จักรพงษ์ แพทย์หลักฟ้า. (2565). การจัดการความรู้กลุ่มทอผ้ายก ศูนย์ศิลปาชีพบ้านเนินธัมมัง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 14(1), 15-27.
บุญวัฒน์ สว่างวงศ์, ขันทอง ใจดี และมาดารัตน์ สุขสง่า. (2566). รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนเพื่อการพัฒนาจังหวัดอย่างยั่งยืน: จังหวัดตรัง. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์และการจัดการสังคม, 5(1), 12-27.
บุษบา หินเธาว์ และยรรยงวรกร ทองแย้ม. (2562). การจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น: ศึกษากลุ่มผลิตสินค้า OTOP ผ้าทอบ้านม่วงหอม อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารสักทอง, 25(1), 55-64.
พิชญาภรณ์ บัวสระ, ธนกฤต ทุริสุทธิ์ และ กฤตติกา แสนโภชน์. (2562). ยุทธศาสตร์การเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ผ้าทอพื้นเมืองของกลุ่มทอผ้าจังหวัดหนองบัวลำภู. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 6(10), 5259-5271.
มนชนก อุปะทะ. (2559). การจัดการองค์ความรู้ภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนาประเภทผ้าทอของกลุ่มผู้ผลิตผ้าทอยกดอก ตำบลเวียงยอง อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน. วารสารสมาคมนักวิจัย, 21(3), 155-166.
